ആശാ ഭോസ്ലെ: മൃതി സ്പർശിക്കാത്ത സ്വരമാധുരി  

വിഭിന്നമായ ഗാനശൈലികൾ ആലപിച്ച് സംഗീതത്തിലൂടെ സ്വന്തം വ്യക്തിത്വം തെളിയിച്ച മാസ്മരികമായ കുയിൽനാദത്തിനുടമ ആശാഭോസ്ലെ ഓർമ്മയായി.   തൻറേതായ സവിശേഷമായ ആലാപനത്തിലൂടെയും നാദമധുരിമയിലൂടെയും സംഗീതലോകത്തെ വിസ്മയിപ്പിച്ച അവർ സ്വരമാധുര്യത്തിന്റെ പ്രതീകമായി എന്നെന്നും ഓർമ്മിക്കപ്പെടും.

Add Kesari Weekly as a preferred source on Google

ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രഗാനരംഗത്തെ ഏറ്റവും വൈവിധ്യമാർന്ന പിന്നണി ഗായികയായി അറിയപ്പെടുന്ന ആശാ ഭോസ്ലേ  പ്രശസ്ത സംഗീതജ്ഞൻ ദീനനാഥ് മങ്കേഷ്കറുടേയും ശേവന്തിയുടേയും മകളായി 1933 സെപ്റ്റംബർ 8-ന് മഹാരാഷ്ട്രയിലെ ഗോറി ഗ്രാമത്തിൽ  ഇൻഡോറിലാണ് ജനിച്ചത്.  വിശ്രുത ഗായിക ലതാ മങ്കേഷ്കർ സഹോദരിയാണ്.,   ഹൃദയ്നാഥ്, ഉഷാ, മീനാ എന്നിവർ മറ്റു സഹോദരങ്ങളാണ്. പതിനാറാം വയസ്സിൽ ഗൺപത്റാവു ഭോസ്ലെയെ വിവാഹം കഴിച്ചെങ്കിലും, പിന്നീട് 1960-ൽ ബന്ധം വേർപിരിഞ്ഞു.  20 വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം പ്രശസ്ത സംഗീതസംവിധായകനായ ആർ.ഡി. ബർമനെ വിവാഹം കഴിച്ചു. മക്കൾ: ആനന്ദ്, പരേതരായ ഹേമന്ത്, വർഷ.

സംഗീതയാത്ര

ADVERTISEMENT

ബാല്യകാലം മുതൽ തന്നെ സംഗീതലോകത്തിലേക്ക് കടന്ന ആശ 1943-ലാണ് ആദ്യമായി ഗാനം റെക്കോർഡ് ചെയ്തത്.  വെറും പത്താം വയസ്സിൽ മറാത്തി ചിത്രമായ മജ്ഹ ബാലിയിലെ ഗാനത്തിലൂടെയാണ് പിന്നണിഗാനരംഗത്തേക്ക് പ്രവേശിച്ചത്.

പിന്നീട്, ഏറ്റവും മികച്ച പിന്നണിഗായികമാരിൽ ഒരാളായി മാറി.

എസ്.ഡി. ബർമ്മൻ, നൌഷാദ്, ഒ.പി. നയ്യാർ, എ.ആർ. റഹ്‌മാൻ തുടങ്ങി പ്രമുഖ സംഗീതസംവിധായകരുടെ ഗാനങ്ങൾ ആലപിച്ചു.

ശാസ്ത്രീയ സംഗീതം മുതൽ പോപ്പ്, റോക്ക്, ഖവാലി, ഗസൽ, ഭജൻസ് വരെ ഏതുതരം ഗാനങ്ങളും അനായാസം പാടാനുള്ള കഴിവ് ആശയുടെ പ്രത്യേകതയായി.

മലയാളഗാനം

1977-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ സുജാത എന്ന ചിത്രത്തിലെ “സ്വയംവര ശുഭദിന മംഗളങ്ങൾ…” എന്ന ഗാനമാണ് ആശയുടെ ഏക മലയാളഗാനം.   ഈ ഗാനം ആകാശവാണിയിലെ എക്കാലത്തെയും ഹിറ്റുകളിൽ ഒന്നായി.  ആ സിനിമയുടെ സംവിധായകൻ ഹരിഹരൻ ആ ഗാനസന്ദർഭം ഓർമ്മിച്ചെടുക്കുന്നു.  1977-ൽ പി.വി. ഗംഗാധരൻ നിർമ്മിച്ച ഈ ചിത്രത്തിലേക്ക്, സംഗീതസംവിധായകൻ രവീന്ദ്ര ജയിൻ മുഖ്യഗായകനായി യേശുദാസിനെ നിർദേശിച്ചു.  അതോടൊപ്പം, പുതിയൊരു ശബ്ദം വേണമെന്ന നിർബന്ധം ഉണ്ടായതിനാൽ, ഹരിഹരൻ തന്നെയാണ് ആശാ ഭോസ്ലെയെ നിർദേശിച്ചത്.

ആശാ ഭോസ്ലെ, മുംബൈയിലെ പ്രശസ്തമായ തഷ്ണർ കുടുംബത്തിൽ നിന്നുള്ള ഗായികയായതിനാൽ, അങ്ങനെ മലയാളത്തിലേക്കും എത്തി.അവർ ഗാനത്തിൻറെ പൂർണ്ണതക്കായി, അർപ്പണബോധത്തോടെ മലയാളം പഠിക്കാൻ വരെ തയ്യാറായി;  എല്ലാ ദിവസവും ഹരിഹരൻ തന്നെ അവരെ മലയാളം പഠിപ്പിച്ചു.പിന്നീട് ബോംബെയിൽ റെക്കോഡിങ് നടന്നു. വരികൾ മനോഹരമായി അവതരിപ്പിച്ച ആശയുടെ ശബ്ദം, ലോലമാധുര്യവും ഭാവതീവ്രതയും നിറഞ്ഞതായിരുന്നു. റെക്കോഡിങ്ങിനായി ഒരാഴ്ച മുഴുവൻ അവർ മുംബൈയിൽ താമസിച്ചു. 2015-ൽ എറണാകുളത്ത് നടന്ന ഒരു ടി.വി. ചാനൽ ഉദ്ഘാടനച്ചടങ്ങിൽ വീണ്ടും കണ്ടുമുട്ടിയപ്പോൾ ആശ, “മലയാളം പഠിപ്പിച്ചത് നിങ്ങൾ തന്നെയായിരുന്നു” എന്ന് ഹരിഹരനോട് നന്ദിപൂർവ്വം പറഞ്ഞു. അവസരം കിട്ടിയാൽ വീണ്ടും മലയാളത്തിൽ പാടണമെന്ന ആഗ്രഹവും അവർ പങ്കുവെച്ചു.

ലഭിച്ച പുരസ്കാരങ്ങൾ

1968-ൽ ഫിലിംഫെയർ അവാർഡ്
2001-ൽ ദാദാസാഹിബ് ഫാൽക്കെ പുരസ്കാരം
2008-ൽ പത്മവിഭൂഷൺ
ബംഗാളിന്റെ പരമോന്നത ബഹുമതിയായ ബംഗാബിഭൂഷൺ

ഗിന്നസ് ബുക്ക് ഓഫ് റെക്കോർഡ്സ്: ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഗാനങ്ങൾ ആലപിച്ച ഗായികയായി.
ദേശീയ അവാർഡുകൾ: 1981, 1986. എന്നീ വർഷങ്ങളിൽ.
തിരിച്ചുവരവ്

1990-കളിൽ പിന്നണി ഗായിക രംഗത്ത് നിന്നും മാറിനിന്ന ആശ, എ.ആർ. റഹ്‌മാന്റെ സംഗീതത്തിലൂടെ വീണ്ടും സിനിമാരംഗത്ത് തിരിച്ചെത്തി. രംഗീല (1995)യിലെ പാട്ടുകൾ സൂപ്പർഹിറ്റായതോടെ താൽ, ദൗഡ്, ഇരുവർ, ലഗാൻ എന്നീ ചിത്രങ്ങളിലും റഹ്‌മാനുമൊത്തുള്ള കൂട്ടുകെട്ട് വിജയകമായി.

അന്ത്യം

വാർദ്ധക്യസഹജമായ അസുഖങ്ങൾക്കിടയിൽ, ഹൃദയാഘാതത്തെത്തുടർന്ന് ശനിയാഴ്ച രാത്രി മുംബൈയിലെ ബ്രീച്ച് കാൻഡി ആശുപത്രിയിൽ പ്രവേശിപ്പിക്കപ്പെട്ട അവർ  92ആം വയസ്സിൽ 2026 ഏപ്രിൽ 12-ന് അന്തരിച്ചു.

ഔദ്യോഗിക ബഹുമതികളോടെ ദാദറിലെ ശിവാജി പാർക്കിൽ സംസ്കാരം നടന്നു.

ലതാ മങ്കേഷ്കറിന്റെ സ്ഫടികശുദ്ധമായ ശബ്ദം ഇന്ത്യ കീഴടക്കുമ്പോൾ, ആശ വ്യതിരിക്തമായി തന്റെ ശബ്ദത്തിന് അനുയോജ്യമായൊരു സംഗീതസരണി സൃഷ്ടിച്ചെടുക്കാൻ അവർക്കു സാധിച്ചു.

അവർ നടത്തിയ പരീക്ഷണങ്ങൾ സംഗീതചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമായിത്തീർന്നു.
സ്വന്തം വഴിവെട്ടലിലൂടെ, സംഗീതത്തിന്റെ അതിരുകൾ മറികടന്ന വിസ്മയഗായികയായി അവർ മാറുകയും കോടിക്കണക്കായ ആരാധകരെ സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്തു.

ആശാ ഭോസ്ലെയുടെ സംഗീതജീവിതം, സഹോദരി ലതാ മങ്കേഷ്കറിനോടുള്ള താരതമ്യത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ തന്നെ രൂപപ്പെട്ടതാണ്. ലത ശുദ്ധസംഗീതത്തിന്റെ അടിത്തറയിൽ ഉറച്ചുനിന്നപ്പോൾ, ആശ സംഗീതത്തിന്റെ എല്ലാ വേലിക്കെട്ടുകളും തകർത്ത് മുന്നേറി.

സംഗീത വൈവിധ്യം

ഒരേസമയം ക്ലാസിക്കൽ, ഗസൽ, ഖയാൽ, ഭജൻസ്, നാടൻപാട്ട്, പോപ്പ്, ഫോക്ക്, കാബറെ,നാടോടി ഗാനം എന്നിവ പാടിയിരുന്നു.
ജഗ്ജീത് സിംഗ്, ഗുലാം അലി എന്നിവരോടൊപ്പം ആലപിച്ച ഗസലുകൾ ആയിരങ്ങൾ ഹൃദയത്തിൽ ഏറ്റുവാങ്ങി.
ഇംഗ്ലീഷ്, റഷ്യൻ ഗാനങ്ങളും അവർ പാടി; ബോയ് ജോർജ്, അമേരിക്കൻ ക്ലാസിക്കൽ ഫ്യൂഷൻ സംഘങ്ങൾക്കൊപ്പം പ്രവർത്തിച്ചു.
സംഗീതസംവിധായകരുമായുള്ള ബന്ധം

ലതാ മങ്കേഷ്കറിൻറെ ഗാനങ്ങൾക്ക് നൗഷാദ്, ശങ്കർ, ആർ.ഡി. ബർമൻ എന്നിവർ സംഗീതം നൽകിയപ്പോൾ, ആശയുടെ ശബ്ദം കൂടുതൽ ഒ.പി. നയ്യാർ, ആർ.ഡി. ബർമൻ, എ.ആർ. റഹ്‌മാൻ എന്നിവരുടെ ഗാനങ്ങളിൽ മുഴങ്ങി.
ആർ.ഡി. ബർമൻ പിന്നീട് ജീവിതയാത്രയിലും ആശയുടെ സഹയാത്രികനായി, അനശ്വരമായ ഗാനങ്ങൾ സമ്മാനിച്ചു.
1990-കളിൽ പിന്നണി ഗായിക രംഗത്ത് ക്ഷീണകാലം വന്നപ്പോൾ, 1995-ലെ രംഗീലയിലൂടെ എ.ആർ. റഹ്‌മാൻ ആശയെ വീണ്ടും ഉയർത്തി.

സംഗീതപരീക്ഷണങ്ങൾ

സ്വന്തം ശബ്ദത്തെ പരീക്ഷണശാലയാക്കി, ആശ ഇന്ത്യൻ സംഗീതത്തെ പതിറ്റാണ്ടുകളോളം തനിക്കുചുറ്റും നടനമാടിച്ചു. ഇരുപതോളം ഭാഷകളിൽ പാടി. സഹോദരി ലതയോടൊപ്പം അൻപതോളം ഗാനങ്ങൾ ആലപിച്ചു.

സംഗീതയാത്രയുടെ തുടക്കം

ആദ്യഘട്ടത്തിൽ ആശ പാടിയത് കൂടുതലും നൃത്തഗാനങ്ങൾ, സംഘഗാനങ്ങൾ, കുസൃതിപ്പാട്ടുകൾ എന്നിവയായിരുന്നു.

ആ പ്രതിഛായയിൽ നിന്ന് പുറത്തുകടക്കാൻ സഹായിച്ചത് സംഗീതസംവിധായകൻ ഒ.പി. നയ്യാർ ആണ്.
ലതയെ ബോധപൂർവ്വം അകറ്റി, അനുജത്തിയായ ആശക്ക് ഏറ്റവും ഹൃദയഹാരിയായ ഈണങ്ങൾ സമ്മാനിച്ചത് നയ്യാർ തന്നെയായിരുന്നു.

168 സോളോ കവറുകൾ ഉൾപ്പെടെ 324 പാട്ടുകൾ ആശ നയ്യാറിനുവേണ്ടി പാടി.

“പട്ടുപോലെ നേർത്ത ശബ്ദങ്ങളോട് എനിക്ക് ഭ്രമമില്ല. ഗാനത്തിന്റെ ഭാവം പൂർണമായി ഉൾക്കൊള്ളാൻ പ്രയാസമാണ് അത്തരം ശബ്ദങ്ങൾക്ക്. കുറച്ചുകൂടി കനംകൂടിയ, ഭാവദീപ്തമായ ശബ്ദങ്ങളാണ് ഗീതാ ദത്ത്, ഒദ് ബേഗം, ആശ എന്നിവരുടേത്.” എന്നാണ് സംഗീതസംവിധായകൻ ഒ.പി നയ്യാർ അഭിപ്രായപ്പെട്ടത്.

ആശാ ഭോസ്ലെ, പ്രായമേറിയിട്ടും സ്വരശുദ്ധി നഷ്ടപ്പെടാതെ സംഗീതലോകത്തെ വിസ്മയിപ്പിച്ച ആത്മാർഥതയുടെ നിറകുടമായ ഗായികയായിരുന്നു. അവരുടെ ശബ്ദത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന കാന്തശക്തിയും അനുനാസിക മാധുര്യവും, നിശ്വാസങ്ങളും, നെടുവീർപ്പുകളും, ചിരികളും, ഗദ്ഗദങ്ങളും, സവിശേഷമായ ഹമ്മിംഗുകളും മൂളലും ആലാപുകളും എല്ലാം ചേർന്ന് ഗാനങ്ങൾക്ക് അപൂർവമായ ഭാവമധുരിമ നൽകി.

സംഗീതപരീക്ഷണങ്ങളും വൈവിധ്യവും

രംഗീലയിലെ “രംഗീല രേ”, താൽയിലെ “കഹീൻ ആഗ് ലഗേ”, ദൗഡ്യിലെ “ഓ ബാവരെ”, ലഗാൻലെ “രാധാ കൈസേ നാ ജലേ” എന്നിവ ആശയുടെ ശബ്ദത്തെ 1990-കളിലും ജനപ്രിയമാക്കി.

തമിഴ്, തെലുങ്ക്, മലയാളം ഉൾപ്പെടെ നിരവധി ഭാഷകളിൽ അവർ പാടി. ചന്ദ്രമുഖിയിലെ “കൊഞ്ചനേരം കൊഞ്ചനേരം” (2005) 72-ാം വയസ്സിൽ ആലപിച്ചതാണ്.

സംഗീതയാത്രയിലെ വഴിത്തിരിവുകൾ

ഒ.പി. നയ്യാർ, ലതയുമായി പിണങ്ങിയപ്പോൾ ആശയെ മുഖ്യധാരാ ഗായികയാക്കി. “ജായിയെ ആപ് കഹാ ജായേംഗേ”, “ആവോ ഹുസൂർ തുംകോ” പോലുള്ള ഗാനങ്ങൾ ആശയുടെ ശബ്ദത്തിന് മറ്റൊരു ഭാവം നൽകി.

ഖയ്യാം, പകീസായും മുഗൾ-ഇ-ആസമും പോലുള്ള ചിത്രങ്ങളിലൂടെ പരമ്പരാഗത ഗാനധാരണകളെ മാറ്റിമറിച്ചു. “ഇൻ ആംഖോം കി മസ്തി”, “ദിൽ ചീസ് ക്യാ ഹേ” എന്നിവ ആശക്ക് കരിയറിൽ ഉയർച്ചയുണ്ടാകാൻ സഹായിച്ചു.

ആർ.ഡി. ബർമൻ, ജീവിതപങ്കാളിയായും സംഗീതസഹയാത്രികനായും, ആശയുടെ ശബ്ദസാധ്യതകൾ പരമാവധി പ്രയോജനപ്പെടുത്തി. “ദം മാരോ ദം”, “ചുരാലിയാ ഹെ തുംനെ ജോ ദിൽ കോ”, “മേറെ കുച്ച് സാമാൻ” തുടങ്ങിയ ഗാനങ്ങൾ അവരുടെ കൂട്ടുകെട്ടിന്റെ തെളിവുകളാണ്.

ശൈലിയും സ്വാധീനവും

റോക്ക് ആൻഡ് റോൾ, മുജ്ര, ഖവാലി, ഭജന, അർധശാസ്ത്രീയഗാനങ്ങൾ എല്ലാം ആശയുടെ ശബ്ദത്തിൽ തിളങ്ങി. “ഈനാ മീനാ ഡിക്കാ” പോലുള്ള ഗാനങ്ങൾ അവരെ ഇന്ത്യൻ പോപ്പ് സംഗീതത്തിന്റെ റാണിയാക്കി.  കാർമൻ മിറാണ്ടയുടെ ശൈലി ആശയെ സ്വാധീനിച്ചതായി അവർ പിന്നീട് സ്മരിച്ചിട്ടുണ്ട്. അവരുടെ സംഗീതം തലമുറകളെ സമ്പന്നമാക്കി, മരിക്കാത്ത ഓർമ്മകളായി മാറി.
ആശാ ഭോസ്ലെയുടെ ജീവിതം, സംഗീത നേട്ടങ്ങൾക്കൊപ്പം നിരവധി കഠിനാനുഭവങ്ങളും നിറഞ്ഞതാണ്.

മറാത്തി–കൊങ്കണി നാടകകലാകാരനും ഗായകനുമായ പിതാവിൻറെ മരണത്തോടെ (ലതയ്ക്ക് അന്ന് 13 വയസ്സ്) കുടുംബം പ്രതിസന്ധിയിലായി.

മാസ്റ്റർ വിനായകിന്റെ സഹായത്തോടെ ലതാ മങ്കേഷ്കർ സിനിമയിൽ ഗായികയായി അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ചു. ആശ, 15-ാം വയസ്സിൽ ചുനരിയേ എന്ന ഹിന്ദി ചിത്രത്തിലൂടെ സിനിമയിൽ പ്രവേശിച്ചു. ലതയെപ്പോലെ പതിഞ്ഞ സ്വഭാവക്കാരിയായിരുന്നില്ല; കൗമാരകാലത്ത് ആശ മാനേജറായിരുന്ന ഗണപതി റാവുവിനൊപ്പം ഒളിച്ചോടി. തുടർന്ന് വിവാഹം കഴിച്ചു. വിവാഹം കഴിഞ്ഞ ഉടൻ തന്നെ പൊരുത്തക്കേടുകൾ ആരംഭിച്ചു. 1960-ൽ ബന്ധം വേർപിരിഞ്ഞു; മൂന്ന് മക്കളെ വളർത്തേണ്ടി വന്നു. മകൻ അർബുദബാധിതനായി മരിച്ചതും, മറ്റൊരു മകൻ വിഷാദരോഗം മൂലം മരിച്ചതും ആശയെ ഏറെ വേദനിപ്പിച്ചു. പിന്നീട് ലതയുടെ വീട്ടിലേക്കു മടങ്ങി; അവർ ആശയെ സ്വീകരിച്ചു.

ആർ.ഡി. ബർമനുമായുള്ള ബന്ധം

കോളേജ് കാലം മുതൽ പരിചയമുണ്ടായിരുന്ന ആർ.ഡി. ബർമനുമായി പിന്നീട് പ്രണയത്തിലായി. “പഞ്ചം” എന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിളിപ്പേര്. 1971 മുതൽ ബർമന്റെ ഗാനങ്ങളിലൂടെ ആശ പ്രശസ്തി നേടി. 1980-ൽ ഇരുവരും വിവാഹിതരായി; 1985-ൽ ബർമൻ മരിക്കുന്നതുവരെ ഒരുമിച്ച് അനശ്വരഗാനങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു. സംഗീതത്തിന് പുറമെ പാട്ടിനൊപ്പം പാചകത്തിലും വലിയ താൽപ്പര്യമുണ്ടായിരുന്നു. 2002-ൽ ദുബായിൽ “ആഷാസ്” എന്ന പേരിൽ ഒരു അന്താരാഷ്ട്ര റെസ്റ്റോറന്റ് ശൃംഖല ആരംഭിച്ചു.
കബാബ്, ബിരിയാണി, പെഷാവരി ദാൽ തുടങ്ങിയ വിഭവങ്ങൾ അവിടെ വിളമ്പി. പിന്നീട് കുവൈത്ത്, യു.കെ. തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിലും ശാഖകൾ തുറന്നു.

ഭാവഗായിക

ആശാ ഭോസ്ലെ, ഒരു അഭിനേതാവിനെപ്പോലെ ഏതുതരം പാട്ടിലും ഭാവം പകർന്നാട്ടാൻ കഴിവുള്ള ഗായികയായിരുന്നു.
ഉംറാവോ ജാൻയിലെ “ഇൻ ആംഖോം കി മസ്തി മേ” മുതൽ രംഗീലയിലെ ഗാനങ്ങൾ വരെ, ഗസൽ, സെൻസ്വൽ പാട്ടുകൾ, ഭജനകൾ, പോപ്പ് എല്ലാ സംഗീത ശൈലികളും അവർക്കു വഴങ്ങി. ലഗാൻ എന്ന ചിത്രത്തിലെ “രാധാ കൈസേ നാ ജലേ” എന്നു തുടങ്ങുന്ന ഗാനത്തിൽ പതിനെട്ടു കാരിയുടെ ഭാവങ്ങൾ പ്രതിഫലിപ്പിച്ച ആശയുടെ ശബ്ദം, മറ്റാർക്കും സാധ്യമല്ലാത്തൊരു വരദാനമായിരുന്നു.

ആശാ ഭോസ്ലെ – ബർമനൊപ്പം

ആർ.ഡി. ബർമനും ആശാ ഭോസ്ലെയും ചേർന്നുണ്ടാക്കിയ സംഗീതബന്ധം ഇന്ത്യൻ സിനിമാ സംഗീതത്തിലെ ഏറ്റവും വിപ്ലവകരമായ കൂട്ടുകെട്ടുകളിൽ ഒന്നായിരുന്നു. ബർമന്റെ പരീക്ഷണാത്മക ചിന്തകൾക്കും ആശയുടെ അതുല്യമായ ശബ്ദവഴക്കത്തിനും ചേർന്നാണ് 1970–80കളിൽ ഒരു തലമുറയുടെ സ്വപ്നങ്ങളും ആശങ്കകളും സംഗീതത്തിലൂടെ പ്രതിഫലിച്ചത്.

ആശാ ഭോസ്ലെയുടെ സംഗീതജീവിതത്തിൽ ആർ.ഡി. ബർമനുമായുള്ള കൂട്ടുകെട്ട് ഏറ്റവും അനശ്വരമായ അധ്യായമാണ്. ഇരുവരും ചേർന്ന് ഇന്ത്യൻ സിനിമാഗാനരംഗത്തെ പുതുമയും വൈവിധ്യവും നിറച്ച നിരവധി ഗാനങ്ങൾ സമ്മാനിച്ചു.  ഇവർക്കിടയിലുള്ള സംഗീത രസതന്ത്രം 1970–80കളിലെ ഇന്ത്യൻ യുവതയുടെ സംഗീതാഭിരുചിയെ തന്നെ മാറ്റിമറിച്ചു.  ഇവർ ചേർന്ന് സൃഷ്ടിച്ച ഗാനങ്ങൾ ഇന്ത്യൻ സംഗീതചരിത്രത്തിലെ അനശ്വരഗാനങ്ങളായി മാറി. സംഗീതപരമായ വിപ്ലവം: ആർ.ഡി. ബർമന്റെ പരീക്ഷണാത്മക സംഗീതവും ആശയുടെ ശബ്ദവഴക്കവും ചേർന്ന് 1970–80കളിലെ ബോളിവുഡ് സംഗീതത്തെ പുതുയുഗത്തിലേക്ക് നയിച്ചു.

സാംസ്കാരിക സ്വാധീനം: നഗരവൽക്കരണവും പാശ്ചാത്യ സ്വാധീനവും ശക്തമായിരുന്ന കാലഘട്ടത്തിൽ, അവരുടെ ഗാനങ്ങൾ ആധുനികതയുടെ ശബ്ദമായി മാറി.
വ്യക്തിപരമായ ബന്ധം: ആശാ ഭോസ്ലെ ആർ.ഡി. ബർമന്റെ ഭാര്യയായിരുന്നു; അവരുടെ ജീവിതവും സംഗീതവും തമ്മിൽ ചേർന്നിരുന്നു.
ആർ.ഡി. ബർമന്റെ പരീക്ഷണാത്മക സംഗീതചിന്തകൾക്കും ആശാ ഭോസ്ലെയുടെ ശബ്ദവൈവിധ്യത്തിനും ചേർന്നതാണ് ഇന്ത്യൻ സിനിമാ സംഗീതത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ സാംസ്കാരിക വിപ്ലവം. അവരുടെ കൂട്ടുകെട്ട് ഹിറ്റുകൾ മാത്രമല്ല, ഒരു തലമുറയുടെ ജീവിതാനുഭവങ്ങളെ സംഗീതത്തിലൂടെ പ്രതിഫലിപ്പിച്ച സാംസ്കാരിക വിസ്മയം കൂടിയാണ്

പ്രശസ്ത ഗാനങ്ങൾ

കുച്ച് സാമാൻ (ഇജാസത്)
ചുരാലിയാ ഹെ തുംനെ ജോ ദിൽ കോ (യാദോം കി ബാരാത്ത്)
ദിൽ ചീസ് ക്യാ ഹേ (ഉംറാവോ ജാൻ)
പിയാ തൂ അബ് തോ ആജാ (കാർവാൻ)
ജായിയേ ആപ് കഹാം ജായേംഗേ (മേരെ സനം)
യുഗ്മഗാനങ്ങൾ

ദിവാനാ ഹുവാ ബാദൽ (കശ്മീർ കി കലി)
ആയിയേ മെഹർബാൻ (ഹൗറാ ബ്രിഡ്ജ്)
ജവാനി ജാനേമൻ (നമക് ഹലാൽ)
കജ്രാ മൊഹബ്ബത് വാലാ – കിഷോർ കുമാറിനൊപ്പം
ഹാൽ കൈസാ ഹേ ജനാബ് കാ – മുഹമ്മദ് റാഫിയോടൊപ്പം

സംഗീതത്തിന്റെ സ്വാധീനം

ആശാ ഭോസ്ലെ, 15,000-ത്തിലധികം ഗാനങ്ങൾ വിവിധ ഭാഷകളിൽ പാടി, സംഗീതത്തിന്റെ അതിരുകൾ മറികടന്ന അനുപമ ഗായികയായി മാറി.

ആശാ ഭോസ്ലെയുടെ ശബ്ദം ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രസംഗീതത്തിൽ ഒരു വിപ്ലവം സൃഷ്ടിച്ചു. അവളുടെ ശബ്ദം കേവലം സംഗീതാനുഭവമല്ല; അത് കാലഘട്ടത്തിന്റെ മനഃശാസ്ത്രവും സാംസ്കാരിക ഉയിർത്തെഴുന്നേൽപ്പും രേഖപ്പെടുത്തിയ സജീവസാക്ഷ്യമായി മാറി.

ആശയുടെ സംഗീതയാത്ര

വൈവിധ്യം: ഗസൽ, കാബറെ, ഭക്തിഗാനങ്ങൾ, പോപ്പ്—all genres.
വിപ്ലവാത്മകത: പരമ്പരാഗത സൗന്ദര്യശാസ്ത്രത്തിന്റെ ചട്ടക്കൂടുകളിൽ നിന്ന് സംഗീതത്തെ മോചിപ്പിച്ച്, മനുഷ്യാനുഭവങ്ങളുടെ സങ്കീർണതയെ ശബ്ദത്തിലൂടെ പ്രകടിപ്പിച്ചു.
സാംസ്കാരിക പ്രതിഫലനം: ആശയുടെ ശബ്ദം ഇന്ത്യയുടെ ആധുനികതയിലെ സൂക്ഷ്മമായ മാറ്റങ്ങളെ തിരിച്ചറിയാൻ സഹായിച്ചു.
ലതാ മങ്കേഷ്കറുമായുള്ള വ്യത്യാസം

ലതാ: അതീന്ദ്രിയമായ വിശുദ്ധിയുടെ പ്രതീകം
ആശാ: ഭൂമിയോട് ചേർന്ന് മനുഷ്യാനുഭവങ്ങളുടെ യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളെ പ്രതിഫലിപ്പിച്ച ശബ്ദം.
ബന്ധം: മത്സരമല്ല, മറിച്ച് ഇന്ത്യൻ സംഗീതപ്രവാഹത്തിലെ രണ്ടു സൃഷ്ടിപരമായ മുഖങ്ങൾ.
സാംസ്കാരിക അർത്ഥം: ലത ആരാധിക്കപ്പെടേണ്ട വിഗ്രഹമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, ആശ അനുഭവിക്കപ്പെടേണ്ട മനുഷ്യശബ്ദമായി മാറി.

ആശാ ഭോസ്ലെയുടെ ശബ്ദം ഇന്ത്യൻ സ്ത്രീത്വത്തിന്റെ ഇതുവരെ വെളിപ്പെടാത്ത ഭാവങ്ങൾ തുറന്നുകാട്ടി. ലതാ മങ്കേഷ്കറിന്റെ ശബ്ദം ആരാധനയുടെ പ്രതീകമായപ്പോൾ, ആശയുടെ ശബ്ദം ജീവിതത്തിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളെ അനുഭവിപ്പിക്കുന്ന മനുഷ്യശബ്ദമായി മാറി.

മങ്കേഷ്കർ കുടുംബത്തിലെ രണ്ടാമത്തെ പുത്രിയായ ആശാ ഭോസ്ലെയുടെ സംഗീതജീവിതം തുടക്കം മുതൽ വെല്ലുവിളികളാൽ നിറഞ്ഞിരുന്നു. ജ്യേഷ്ഠയായ ലതയുടെ വിസ്മയകരമായ സ്വാധീനത്തിന് പുറത്തുകടന്ന് സ്വന്തം ശൈലി രൂപപ്പെടുത്തുക അസാധ്യമാണ് എന്നായിരുന്നു പൊതുധാരണ. തുടക്കത്തിൽ ലഭിച്ച അവസരങ്ങൾ പലപ്പോഴും രണ്ടാംനിരയിലുള്ളതോ മറ്റുള്ളവർ നിരസിച്ചതോ ആയ ഗാനങ്ങളിലൊതുങ്ങി.

എന്നിരുന്നാലും, ഈ പരിമിതികളെയാണ് ആശ തന്റെ സൃഷ്ടിപരമായ കരുത്താക്കി മാറ്റിയത്. മറ്റാരും ശ്രദ്ധിക്കാത്ത ഇടങ്ങളിൽ അവർ തൻറെ സ്വന്തം വഴികൾ തുറന്നു. അവരുടെ പോരാട്ടത്തിലൂടെ രൂപപ്പെട്ട ശബ്ദം ഇന്ത്യൻ സംഗീതത്തിന് മുമ്പ് പരിചിതമല്ലാത്ത മാനസികവും പുതുമയുള്ള അനുഭവതലമായി മാറി.

വികാരങ്ങളെ ആവാഹിക്കുന്നതിലെ കൃത്യതയും വേഗവും അവരെ അപൂർവപ്രതിഭയായി ഉയർത്തി. വരികളിലെ അർത്ഥങ്ങളെക്കാൾ ഏറെ, ശ്വാസത്തിന്റെ ചലനം, ശബ്ദത്തിലെ സൂക്ഷ്മമായ വിറയലുകൾ, നിശ്ശബ്ദതയുടെ ഇടവേളകൾ—ഇവയെല്ലാം സംഗീതത്തിന്റെ അവിഭാജ്യഘടകങ്ങളാക്കി ആശ പരിവർത്തനം ചെയ്തു. അതിനാൽ, അവരുടെ ആലാപനം കേൾക്കുമ്പോൾ അത് കവിതാനുഭവം മാത്രമല്ല; ഭാവദീപ്തമായ ഒരു പുതുമയായി മാറുന്നു. സംഗീതത്തിൽ പുതുമയും വൈവിധ്യവും കൊണ്ടുവന്നു.

ആശയെ ഒരു പ്രത്യേക വിഭാഗത്തിലൊതുക്കുക അസാധ്യമാണ്. കാബറേ ഗാനങ്ങളിലെ ഉന്മാദവും ഗസലുകളുടെ ആന്തരിക വിരഹദുഃഖവും ഒരുപോലെ കൈകാര്യം ചെയ്യാനുള്ള കഴിവ് അവരെ അപൂർവയാക്കി. ഓരോ ഗാനത്തിലും അവർ പുതിയൊരു കഥാപാത്രമായി പുനർജനിച്ചു.

‘ദും മാരോ ദും’ ഒരു തലമുറയുടെ പ്രതിഷേധത്തിന്റെയും സ്വാതന്ത്ര്യവാഞ്ഛയുടെയും പ്രതീകമായപ്പോൾ, ‘മേറാ കുച്ച് സാമാൻ’ പോലുള്ള ഗാനങ്ങളിൽ അവരുടെ ശബ്ദം ആത്മസംഭാഷണമായി മാറി. ‘ഉംറാവു ജാൻ’ എന്ന ചിത്രത്തിലെ ഗാനങ്ങൾ ഈ ഭാവമാറ്റത്തിന്റെ മികച്ച ഉദാഹരണമാണ്. ഗസലുകളുടെ സങ്കീർണമായ വികാരലോകം അവർ അതിസൂക്ഷ്മതയോടെ അവതരിപ്പിച്ചു. മുമ്പ് പാടിയ ഗാനങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായ, വിരഹം നിറഞ്ഞ പുതിയൊരു ശബ്ദം ആ ചിത്രത്തിൽ കേൾക്കാം.

ബർമനും ആശയും ഒന്നിച്ചപ്പോൾ ഇന്ത്യൻ സംഗീതത്തിന് പുതിയൊരു വ്യാകരണം ലഭിച്ചു. ഇന്ത്യൻ രാഗങ്ങളെ പാശ്ചാത്യ സംഗീതഘടനകളുമായി സംയോജിപ്പിച്ച അവരുടെ ശൈലി വെറും അനുകരണം മാത്രമായിരുന്നില്ല; മറിച്ച് സംസ്കാരങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള സർഗാത്മക സംവാദമായിരുന്നു. ജാസ്, റോക്ക്, ലാറ്റിൻ ശൈലികൾ ഇന്ത്യൻ സംഗീതത്തിൽ സ്വാഭാവികമായി അലിഞ്ഞുചേർന്നു. ഇതിലൂടെ ചലച്ചിത്രസംഗീതം അടഞ്ഞ പാരമ്പര്യത്തിൽ നിന്ന് തുറന്ന ആധുനികതയിലേക്ക് കടന്നു.

ഡിജിറ്റൽ സൗകര്യങ്ങൾ ഇല്ലാതിരുന്ന കാലഘട്ടത്തിലാണ് ഈ മഹത്തായ സംഗീതം രൂപപ്പെട്ടത് എന്നത് വിസ്മയകരമാണ്. ഓട്ടോ-ട്യൂൺ പോലുള്ള സാങ്കേതിക സഹായങ്ങളില്ലാതെ, വലിയൊരു ഓർക്കസ്ട്രയ്ക്കൊപ്പം മണിക്കൂറുകളോളം അധ്വാനിച്ചാണ് ഓരോ ഗാനവും ജനിച്ചത്. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ആശയുടെ അച്ചടക്കവും ആലാപനത്തിലെ കൃത്യതയും അവരുടെ മഹത്വത്തെ വീണ്ടും തെളിയിക്കുന്നു.

സംഗീതം ഒരു സാമൂഹിക രേഖപ്പെടുത്തലുമാണ്. എഴുപതകളിലും എൺപതകളിലും ഇന്ത്യൻ യുവത്വത്തിന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യബോധവും നഗരവൽക്കരണം സൃഷ്ടിച്ച ഏകാന്തതയും ആശയുടെ ശബ്ദത്തിൽ പ്രതിഫലിച്ചു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഈ ഗാനങ്ങൾ കേൾക്കുമ്പോൾ നമുക്ക് ലഭിക്കുന്നത് കേവലമൊരു ഗൃഹാതുരത്വമല്ല; മറിച്ച് നമ്മുടെ ആധുനിക ചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്.

ഇന്നത്തെ ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിൽ സംഗീതം സാങ്കേതികമായ തികവിൽ ഒതുങ്ങുമ്പോഴും, ആശ-ബർമൻ ഗാനങ്ങൾ ഇന്നും നൈസർഗികമായി നിലനിൽക്കുന്നത് അവയിലെ മനുഷ്യസാന്നിധ്യം കൊണ്ടാണ്. ചെറിയ അപൂർണതകൾ പോലും അവിടെ ഒരു സൗന്ദര്യമായി അനുഭവപ്പെടുന്നു. യന്ത്രങ്ങൾ കൃത്യത നൽകുമ്പോൾ മനുഷ്യശബ്ദം ആത്മീയമായ അനുഭവം സൃഷ്ടിക്കുന്നു എന്ന സത്യം ഈ ഗാനങ്ങൾ നമ്മെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു.

ആർ.ഡി. ബർമൻ എന്ന സംഗീതജീനിയസും ആശാ ഭോസ്ലെ എന്ന ആവിഷ്കാരശക്തിയും ഒന്നിച്ചപ്പോൾ സംഗീതം ജനാധിപത്യവൽക്കരിക്കപ്പെട്ടു. അത് ഒരു വിഭാഗത്തിന്റേതല്ലാതെ എല്ലാവരുടെയും ജീവിതഭാഷയായി മാറി. പാശ്ചാത്യശൈലികളെ വെറും അനുകരിക്കാതെ, അവയെ ഇന്ത്യൻ മണ്ണിൽ പുനഃസൃഷ്ടിച്ച ധൈര്യമാണ് ആശയെ അതുല്യയാക്കിയത്.

ആശാ ഭോസ്ലെ എന്നത് ഒരു ഗായികയുടെ പേരുമാത്രമല്ല; അത് ഇന്ത്യൻ സംഗീതത്തിന്റെ ശ്വാസതാളമാണ്. മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന കാലഘട്ടത്തിന്റെ ഹൃദയമിടിപ്പായി അവരുടെ ശബ്ദം ഇന്നും അലയടിക്കുന്നു. സംഗീതം കേൾക്കാനുള്ളതല്ല, മറിച്ച് അനുഭവിച്ച് ജീവിക്കാനുള്ളതാണെന്ന് തെളിയിക്കുന്ന അനശ്വരസാന്നിധ്യമാണ് അവർ.

ഇന്ത്യയുടെ ആധുനികത തന്റെ ശബ്ദം കണ്ടെത്തിയ നിമിഷം ആശാ ഭോസ്ലെയുടെ ആലാപനത്തിലായിരുന്നു. ആ ശബ്ദം ഇന്നും അനുസ്യൂതമായ പ്രവാഹമായി തുടരുന്നു: ഇന്നലെയുടെയും ഇന്നത്തെയും നാളെയുടെയും സംഗീതമായി.

പ്രണയത്തിന്റെ തീക്ഷ്ണത, വിരഹത്തിന്റെ നൊമ്പരം, കുസൃതിയുടെ ലാഘവം—എല്ലാം ഒരുപോലെ കൈകാര്യം ചെയ്ത അവരുടെ ശബ്ദത്തിൽ ഒരു ജീവിതം മുഴുവൻ തുടിക്കുന്നു. കാലം മാറുകയും സാങ്കേതികവിദ്യ വികസിക്കുകയും ചെയ്താലും, മനുഷ്യശബ്ദത്തിന്റെ ആഴവും ഭാവതീവ്രതയും പകരംവയ്ക്കാൻ മറ്റൊന്നില്ലെന്ന് ആശയുടെ ഗാനങ്ങൾ നമ്മെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു.

മഹാരാഷ്ട്രയിലെ സാംഗ്ലിയിലെ മങ്കേഷ്കർ കുടുംബത്തിൽ വിരിഞ്ഞ നാലുമണി പൂക്കളിൽ—ലത, ആശാ, മീന, ഉഷ—എല്ലാവരും ഗായികമാരായിരുന്നു. ലത മങ്കേഷ്കർ ഭാരതീയ നീലക്കുയിലായി പ്രഥമസ്ഥാനത്തെത്തി. ആശാ ഭോസ്ലെ, ദിദിയുടെ പ്രഭാവത്തിന് കോട്ടം തട്ടാതെ, സ്വന്തം വഴിയൊരുക്കി രണ്ടാംസ്ഥാനത്തെ ലക്ഷ്യമാക്കി.

സിനിമയുടെ തനിമ ഉൾക്കൊണ്ട അടക്കവും ഒതുക്കവുമുള്ള ഈ കുടുംബിനി ബോളിവുഡിലെ പ്രമുഖ ഗായികയായി മാറി. പതിനാറാം വയസിൽ വിവാഹിതയായി, അമ്മയായിട്ടും പാടാനുള്ള കഴിവ് വിട്ടുകളയാതെ, പ്രതികൂല സാഹചര്യങ്ങളെ മറികടന്ന് സ്വന്തം മേൽവിലാസം അവർ ഉണ്ടാക്കി. അശ്രാന്ത പരിശ്രമവും ഉപാസനയും ലക്ഷ്യപ്രാപ്തിക്ക് സഹായകമായി.

വിദേശത്തും മടിയില്ലാതെ ഓർക്കസ്ട്രകളിൽ പാടി ലോകപ്രശസ്തി നേടി. ലത ദീദി തന്ന ആശയ്ക്ക് നൽകിയ പേര് “ടൂ ഇൻ വൺ” ആയിരുന്നു—പാടുക മാത്രമല്ല, സ്റ്റേജിൽ സന്ദർഭോചിതമായി അഭിനയിച്ചും അവർ പ്രേക്ഷകരെ വിസ്മയിപ്പിച്ചു.

ലാഹരിയുടെ ജവാനി ജാനേ മൻ തരംഗമായി. ചിത്രത്തിന് ഹലാൽ അൻജാൻ ഗാനരചന നൽകി. അന്ന് നാനയും സിനിമയും രാഗമേനി അച്ചടിച്ച് നിറം പകർന്നു.

ഏകദേശം എൺപത് വർഷക്കാലം സിനിമാപിന്നണിയിൽ പാടിയ ആശാ ഭോസ്ലെ, പന്ത്രണ്ടായിരത്തിലധികം ഗാനങ്ങളിലൂടെ ഗിന്നസ് ബുക്കിൽ ഇടം നേടി. ഗ്രാമി അവാർഡിന് നാമനിർദ്ദേശം ലഭിച്ച ആദ്യ ഭാരതീയ വനിതയും അവർ തന്നെയാണ്.

പഴയകാല നടികളായ ഷർമ്മിള ടാഗോർ, ആശാ പരേഖ് തുടങ്ങി കരിഷ്മ കപൂർ, ഐശ്വര്യ ബച്ചൻ, ഷമിത ഷെട്ടി വരെയുള്ളവരുടെ അധരങ്ങൾക്ക് മാധുര്യം നൽകി. 1971-ലെ ഹരേ രാമ ഹരേ കൃഷ്ണയിൽ ദേവാനന്ദ്–സീനത് അമൻ ജോഡിയുടെ ദം മാരോ ദം കാലം മറക്കാത്ത ഹിറ്റായി. 1972-ലെ ജവാനി ദിവാനിയിൽ കിഷോർ കുമാറും ആശയും ചേർന്ന് പാടിയ ജാനേ ജാൻ ഡൂൺഡ് സഫിർ രഹാ, തൂ കഹാം? മേയഹാം സംഗീതപ്രേമികൾക്ക് പുതുമ നൽകി. ആനന്ദ് ബക്ഷിയുടെ വരികൾക്ക് ആർ.ഡി. ബർമൻ സംഗീതം നൽകി.

1973-ലെ യാദോൻ കി ബാരാത് സിനിമ സൂപ്പർഹിറ്റാക്കിയ ചുരാലിയാ ഹേ തുംനെ ജോ ദിൽ കോ ലോകപ്രശസ്തമായി. 1982-ലെ സനം തേറി കസം ചിത്രത്തിലെ ജാനേ ജാൻ ഓ മേരി ജാനേ ജാൻ ഗുൽഷൻ ബാവറയുടെ വരികൾക്ക് ആർ.ഡി. ബർമൻ സംഗീതം നൽകി. 1995-ൽ രാംഗോപാൽ വർമ്മയുടെ റംഗീലയിൽ എ.ആർ. റഹ്മാൻ സംഗീതം നൽകിയ റംഗീലാ രേ ആശയുടെ കരിയറിൽ പുതിയ തലമുറയുമായി ബന്ധിപ്പിച്ചൊരു ഗാനമായി.

ജുംക്കാ ഗിരാ രേ ബരേലി കി ബസാർ മേ എന്ന പാട്ട് മദൻമോഹൻ–രാജാ–അഹമദി അലി ഖാൻ ടീമിന്റെ പ്രമോഷനിലൂടെ ഒന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തി. 2022-ൽ ജാക്കി ഷെറോഫ് നായകനായ ലൈഫ് ഈസ് ഗുഡ് എന്ന ചിത്രത്തിനായി അവർ അവസാനമായി പാടിയത് തുത്ബി ഗെടാൻ എന്ന ഗാനമാണ്.

ആശാ ഭോസ്ലെ പലവട്ടം ഫീമെയിൽ സിംഗർ ഫിലിംഫെയർ അവാർഡിനർഹയായി

ആദ്യ ഭർത്താവ് ഗണപത് റാവു ഭോസ്ലെയുമായുള്ള ദാമ്പത്യത്തിൽ ഹേമന്ത്, ആനന്ദ്, വർഷ എന്നീ മൂന്ന് മക്കൾ ജനിച്ചു; ഇപ്പോൾ ആനന്ദ് മാത്രമാണ് ജീവിച്ചിരിക്കുന്നത്. രണ്ടാം ഭർത്താവ് രാഹുൽ ദേവ് ബർമനുമായുള്ള ബന്ധത്തിൽ സന്താനങ്ങളില്ല.

ഏകദേശം എൺപത് വർഷക്കാലം സിനിമാപിന്നണിയിൽ പാടിയ ആശാ ഭോസ്ലെ, പന്ത്രണ്ടായിരത്തിലധികം ഗാനങ്ങളിലൂടെ ഗിന്നസ് ബുക്കിൽ ഇടം നേടി. ഗ്രാമി അവാർഡിന് നാമനിർദ്ദേശം ലഭിച്ച ആദ്യ ഭാരതീയ വനിതയും അവർ തന്നെയാണ്.

ഗാനസ്നേഹികൾ  മരിക്കാത്ത ആ ശബ്ദസുഭഗതയുടെ ആലാപനഭംഗികളിൽ അനശ്വരതയുടെ സ്മരണാഞ്ജലി അർപ്പിക്കുന്നു.

……………………..

ശ്രീകുമാർ ചേർത്തല,
മൊബൈൽ-9037283915