പ്രവർഗ്യം: ആദിതാപത്തിന്റെ അഗ്നിഭാഷ്യം

വേദമന്ത്രങ്ങളുടെ വിശുദ്ധിയും ആചാരപ്പെരുമയും ഒത്തുചേരുന്ന ചരിത്രമുഹൂർത്തത്തിന് കോഴിക്കോട് സാക്ഷ്യം വഹിക്കുന്നു. കാശ്യപ വേദ റിസര്‍ച്ച് ഫൗണ്ടേഷന്റെ ആഭിമുഖ്യത്തിൽ, പ്രമുഖ വേദാചാര്യന്‍ ആചാര്യശ്രീ രാജേഷിന്റെ മുഖ്യകാർമ്മികത്വത്തിലാണ് കോഴിക്കോടിന്റെ ചരിത്രത്തിലാദ്യമായി അതിരാത്രം അരങ്ങേറുന്നത്. ഏപ്രില്‍ 17 മുതൽ 26 വരെ കക്കോടി വേദമഹാമന്ദിരം ഈ മഹായജ്ഞത്തിന് വേദിയാകുന്നു. ശ്രൗതയാഗങ്ങളിൽ വെച്ച് അതീവ പ്രാധാന്യമുള്ളതും ദൈർഘ്യമേറിയതുമാണ് അതിരാത്രം. പകൽ ആരംഭിക്കുന്ന സോമയജ്ഞക്രിയകൾ രാപ്പകലില്ലാതെ തുടർന്ന് പിറ്റേന്ന് വരെ നീണ്ടുനിൽക്കുന്നു. കാലത്തെയും രാത്രിയെയും അതിക്രമിച്ചുനിൽക്കുന്ന ഈ ദൈവിക കർമ്മം അതുകൊണ്ടുതന്നെയാണ് ‘അതിരാത്രം’ എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. വെറുമൊരു ചടങ്ങെന്നതിലുപരി, പ്രപഞ്ചം എപ്രകാരം സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടുവെന്ന മഹാസത്യത്തിന്റെ പുനരാവിഷ്കാരമാണ് ഈ ദ്രവ്യയജ്ഞം. പ്രകൃതിയുടെ താളം വീണ്ടെടുക്കാനും, വ്യക്തിയുടെ ആധ്യാത്മികമായ ഉന്നതിക്കും അപ്പുറം, വിശ്വമാനവികതയും സാമാജിക ഐക്യവും ഊട്ടിയുറപ്പിക്കുക എന്ന മഹത്തായ ലക്ഷ്യമാണ് ഇതിനു പിന്നിലുള്ളത്.

Add Kesari Weekly as a preferred source on Google

ഭാരതീയ വൈദിക പാരമ്പര്യത്തിലെ ഏറ്റവും സങ്കീർണ്ണവും തേജസ്സുറ്റതുമായ യാഗമാണ് അതിരാത്രം. ഈ മഹായാഗത്തിന്റെ ഹൃദയസ്ഥാനത്ത് പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന കർമ്മമാണ് ‘പ്രവർഗ്യം’. കേവലം ഒരു ബാഹ്യമായ ഹോമപ്രക്രിയ എന്നതിലുപരി, ഭൗതികതയെ ആത്മീയതയായും മനുഷ്യനെ ദൈവീകതയായും പരിവർത്തിപ്പിക്കുന്ന ഒരു അതിഭൗതിക ശാസ്ത്രമാണ് ഇതിൽ അന്തർലീനമായിരിക്കുന്നത്. സൂര്യപ്രഭയെ ഒരു മൺപാത്രത്തിലേക്ക് ആവാഹിക്കുന്ന അത്ഭുതകരമായ ദൃശ്യമാണ് പ്രവർഗ്യം. അതിരാത്രത്തിന്റെ പവിത്രതയിൽ ഈ കർമ്മം പൂർത്തിയാകുമ്പോൾ, അത് കേവലം ഒരു പുരാതന ആചാരമായിട്ടല്ല, മറിച്ച് ശാസ്ത്രവും വിശ്വാസവും ഇഴചേർന്ന ഒരു മഹാപ്രപഞ്ച സ്പന്ദനമായിട്ടാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്. മനുഷ്യൻ പ്രകൃതിയോടും പ്രപഞ്ചത്തോടും പുലർത്തേണ്ട അഭേദ്യമായ ബന്ധത്തിന്റെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തലാണിത്.

യജ്ഞത്തിന്റെ ശിരസ്സ് (യജ്ഞസ്യ ശിരഃ):

ADVERTISEMENT

വൈദിക സങ്കൽപ്പമനുസരിച്ച് പ്രവർഗ്യം എന്നത് ‘യജ്ഞപുരുഷന്റെ ശിരസ്സ്’ ആണ്. പുരാണങ്ങളിൽ പരാമർശിക്കുന്ന, വിച്ഛേദിക്കപ്പെട്ട യജ്ഞശിരസ്സ് മന്ത്രശക്തിയാൽ പുനഃസ്ഥാപിക്കുന്ന പ്രക്രിയയാണിത്. ആത്മീയ തലത്തിൽ, ഇത് ചിതറിപ്പോയ ബോധത്തെ ഏകീകരിച്ച് പൂർണ്ണതയിലേക്ക് എത്തിക്കുന്നതിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഈ പൊരുൾ തിരിച്ചറിയുന്നതുകൊണ്ടാണ് പ്രവർഗ്യത്തെ ‘അത്യന്തം ഗോപ്യമായ കർമ്മം’ എന്ന് വേദങ്ങൾ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്.

കർമ്മത്തിന്റെ സവിശേഷത: മഹാവീരത്തിന്റെ ഉദയം:
. പ്രവർഗ്യത്തിലെ പ്രധാന കേന്ദ്രബിന്ദു ‘മഹാവീരം’ എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന മൺപാത്രമാണ്. പ്രത്യേകമായ രീതിയിൽ നിർമ്മിച്ച ഈ പാത്രത്തിൽ പശുവിൻ നെയ്യ് ഒഴിച്ച് അഗ്നിയിൽ തപിപ്പിക്കുന്നു. തിളച്ചു മറിയുന്ന നെയ്യിന്റെ ആവിയിൽ നിന്നും അഗ്നിജ്വാലകൾ ആകാശത്തേക്ക് ഉയരുമ്പോൾ, അതിലേക്ക് പശുവിൻപാലും ആട്ടിൻപാലും ഹോമിക്കുന്നു. ഈ സമയത്ത് പാത്രത്തിൽ നിന്നും വമിക്കുന്ന പ്രകാശധാര പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ചൈതന്യത്തെയാണ് ദ്യോതിപ്പിക്കുന്നത്.

മഹാവീരവും ഘർമ്മവും: പ്രപഞ്ചോൽപ്പത്തിയുടെ പ്രതീകങ്ങൾ

പ്രവർഗ്യത്തിലെ പ്രധാന ഉപകരണം ‘മഹാവീരം’ എന്ന മൺപാത്രമാണ്. ഇതിന്റെ നിർമ്മാണത്തിൽപ്പോലും ആഴത്തിലുള്ള പ്രതീകാത്മകതയുണ്ട്. ഭൂമിയിൽ നിന്നുള്ള മണ്ണ്, ആകാശത്തുനിന്നുള്ള ജലം, വായുവിൽ നിന്നുള്ള ശ്വാസം എന്നിവ ചേർത്ത് അഗ്നിയിൽ പാകപ്പെടുത്തിയെടുത്ത ഈ പാത്രം മനുഷ്യാവസ്ഥയുടെയും പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ തന്നെയും പ്രതീകമാണ്.
മഹാവീരത്തിൽ പശുവിൻ നെയ്യ് ഉരുകി തിളയ്ക്കുമ്പോൾ രൂപപ്പെടുന്ന അവസ്ഥയെ ‘ഘർമ്മം’ എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ഘർമ്മം എന്ന വാക്കിന്റെ അർത്ഥം ചൂട് അല്ലെങ്കിൽ താപം എന്നാണ്. പ്രപഞ്ചസൃഷ്ടിക്ക് ആധാരമായ ആദിതാപത്തെ (Cosmic Heat) ഇത് പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. തപസ്സിലൂടെ ജ്ഞാനം ആർജ്ജിക്കുന്ന പ്രക്രിയയുടെ ഭൗതിക രൂപമാണിത്.

ആത്മീയമായ രാസപ്രവർത്തനം:

പ്രവർഗ്യത്തിൽ ഏറ്റവും വിസ്മയകരമായ നിമിഷം തിളച്ചു മറിയുന്ന നെയ്യിന്റെ അഗ്നിനാളങ്ങളിലേക്ക് പാലും ആട്ടിൻപാലും ചേർക്കുന്നതാണ്. ആ നിമിഷം അഗ്നി ജ്വാലകൾ മുകളിലേക്ക് ആഞ്ഞുയരുന്നു. ഇതിനെ വൈദിക ദൃഷ്ടിയിൽ ഇപ്രകാരം വിശകലനം ചെയ്യാം

അഗ്നി: ജ്ഞാനാഗ്നി.
നെയ്യ്: മനുഷ്യനിലെ കർമ്മവാസനകൾ.
പാൽ : നിഷ്കളങ്കമായ ഭക്തിയും സമർപ്പണവും.
ഇവ മൂന്നും ചേരുമ്പോൾ ഭൗതികമായ പരിമിതികൾ ഭേദിച്ച് ബോധം ബ്രഹ്മപ്രകാശത്തിലേക്ക് ഉയരുന്നു എന്ന സനാതന സത്യമാണ് ഇവിടെ അനാവരണം ചെയ്യപ്പെടുന്നത്.

തത്വചിന്താപരമായ പ്രാധാന്യം

പ്രവർഗ്യം ‘സൂര്യോപാസന’ കൂടിയാണ്. മഹാവീരത്തിൽ നിന്നും ഉയരുന്ന പ്രകാശത്തെ സൂര്യന്റെ ചൈതന്യമായി ഋഷിമാർ ദർശിക്കുന്നു. “അസതോ മാ സദ്ഗമയ, തമസോ മാ ജ്യോതിർഗമയ” എന്ന പ്രാർത്ഥനയുടെ പ്രായോഗികരൂപമാണിത്. അന്ധകാരത്തിൽ നിന്നും പ്രകാശത്തിലേക്കുള്ള യാത്രയാണ് ഈ കർമ്മം. യാഗശാലയിലെ പുക അന്തരീക്ഷത്തെ ശുദ്ധി ചെയ്യുമ്പോൾ, മന്ത്രങ്ങൾ യജമാനന്റെയും സമൂഹത്തിന്റെയും അന്തരാത്മാവിനെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു. പ്രവർഗ്യം എല്ലാ യാഗങ്ങളിലും അനുവദനീയമല്ല. അതിരാത്രം പോലുള്ള സോമയാഗങ്ങളിൽ മാത്രമേ ഇതിന് സ്ഥാനമുള്ളൂ. അതീവ ശ്രദ്ധയോടെയും ഏകാഗ്രതയോടെയും ചെയ്യേണ്ട ഈ കർമ്മം, പ്രകൃതിയിലെ എല്ലാ ഘടകങ്ങളെയും—മണ്ണ്, ജലം, വായു, ആകാശം, അഗ്നി—ആരാധനാപാത്രമാക്കുന്നു.

പ്രവർഗ്യസമയത്ത് പുറത്തുവരുന്ന പുകയും ഊർജ്ജവും അന്തരീക്ഷത്തെ ശുദ്ധീകരിക്കുമെന്നും മഴയെയും സസ്യലതാദികളെയും പോഷിപ്പിക്കുമെന്നും വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. വൈദിക കാഴ്ചപ്പാടിൽ, പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ താളം തെറ്റാതെ നിലനിർത്താൻ ഇത്തരം ‘ഘർമ്മ’ (ചൂട്) പ്രക്രിയകൾ അത്യാവശ്യമാണ്. വ്യക്തിഗതമായ തലത്തിൽ, ഇത് സാധകന്റെ ഉള്ളിലെ ‘അവിദ്യ’യെ ദഹിപ്പിച്ച് ജ്ഞാനത്തിന്റെ പ്രകാശം നിറയ്ക്കുന്നു. അതിരാത്രത്തിലെ പ്രവർഗ്യം എന്നത് കേവലം മന്ത്രങ്ങളുടെയും ഹോമദ്രവ്യങ്ങളുടെയും ഒരു സമാഹാരമല്ല; മറിച്ച് അത് മനുഷ്യാത്മാവിന്റെയും പ്രപഞ്ചശക്തിയുടെയും അപൂർവ്വമായ സമാഗമമാണ്. ‘യജ്ഞസ്യ ശിരഃ’ എന്ന വിശേഷണത്തിലൂടെ, ഒരു പൂർണ്ണ മനുഷ്യനായി മാറാൻ ആവശ്യമായ ജ്ഞാനവും ബോധവും എപ്രകാരം ആർജ്ജിക്കണമെന്ന് ഈ കർമ്മം നമ്മെ ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നു. മഹാവീരത്തിൽ നിന്നും ഉയരുന്ന ആ ജ്വാലാപ്രവാഹം, നമ്മുടെ ഉള്ളിലെ അജ്ഞാനമാകുന്ന ഇരുട്ടിനെ ദഹിപ്പിച്ച് ചൈതന്യവത്തായ ഒരു പുതിയ വ്യക്തിത്വത്തെ വാർത്തെടുക്കാനുള്ള ആഹ്വാനമാണ്.

പ്രകൃതിയുടെ ഓരോ അംശത്തെയും ഈശ്വരീയമായി കാണുന്ന വൈദിക പാരമ്പര്യത്തിന്റെ ഉത്തമ ഉദാഹരണമാണ് ഈ അനുഷ്ഠാനം. ആധുനികതയുടെ തിരക്കുകൾക്കിടയിലും, പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ താളത്തിനൊത്ത് ജീവിക്കേണ്ടതിന്റെയും സ്വാർത്ഥത വെടിഞ്ഞ് സമഷ്ടിക്ക് വേണ്ടി സ്വയം സമർപ്പിക്കേണ്ടതിന്റെയും വലിയൊരു പാഠം പ്രവർഗ്യം നമുക്ക് നൽകുന്നു. അഗ്നിനാളങ്ങൾ ശാന്തമാകുമ്പോഴും ആത്മീയമായ ആ വെളിച്ചം ഓരോ സാധകന്റെയും ഹൃദയത്തിൽ പ്രപഞ്ചസത്യമായി എന്നും നിലകൊള്ളുന്നു.

ആചാര്യശ്രീ രാജേഷിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ കാശ്യപ വേദ റിസർച്ച് ഫൗണ്ടേഷൻ കോഴിക്കോട് സംഘടിപ്പിക്കുന്ന അതിരാത്രത്തിൽ (ഏപ്രിൽ 17 മുതൽ 26 വരെ ) പ്രവർഗ്യം നടക്കുന്നുണ്ട്