No products in the cart.
Add Kesari Weekly as a preferred source on Google
പെര്സെപോളിസ്: ചിത്രങ്ങളിലൂടെ പുനര്വായിക്കുന്ന ചരിത്രം
ഒരു രാഷ്ട്രത്തിന്റെ ചരിത്രം എങ്ങനെയാണ് എഴുതപ്പെടുന്നത്? ഔദ്യോഗിക ഭാഷ്യങ്ങളായും, യുദ്ധങ്ങളുടെയും ഭരണാധികാരികളുടെയും കണക്കുകളായും ഒതുക്കപ്പെടുമ്പോള്, സാധാരണ മനുഷ്യരുടെ ഓര്മ്മകളും വേദനകളും എവിടെയാണ് രേഖപ്പെടുത്തപ്പെടുന്നത്? ഈ ചോദ്യത്തിനുള്ള ശക്തവും സര്ഗ്ഗാത്മകവുമായ ഒരു ഉത്തരമാണ് മര്ജാന് സത്രാപി എന്ന ഇറാനിയന്-ഫ്രഞ്ച് എഴുത്തുകാരിയുടെ ‘പെര്സെപോളിസ്’ എന്ന ഗ്രാഫിക് നോവല്. 1970-കളുടെ അവസാനത്തിലും 80-കളിലുമായി ഇറാനില് നടന്ന ഇസ്ലാമിക വിപ്ലവത്തിന്റെയും തുടര്ന്നുണ്ടായ യുദ്ധത്തിന്റെയും പശ്ചാത്തലത്തില്, ഒരു പെണ്കുട്ടിയുടെ കാഴ്ചപ്പാടിലൂടെ ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ ആത്മകഥ പറയുകയാണ് സത്രാപി. ‘പെര്സെപോളിസ്’ കേവലം ഒരു ആത്മകഥയോ ചരിത്രാഖ്യാനമോ അല്ല, മറിച്ച് വ്യക്തിയുടെ ഓര്മ്മ, രാഷ്ട്രത്തിന്റെ ചരിത്രം, കലയുടെ രാഷ്ട്രീയ സാധ്യതകള് എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള ആഴത്തിലുള്ള ഒരു പഠനമാണ്. ആര്ട്ട് സ്പീഗല്മാന്റെ ‘മൗസ്’ (Maus) എന്ന കൃതിക്കൊപ്പം ഗ്രാഫിക് നോവല് എന്ന സാഹിത്യരൂപത്തിന് ഗൗരവമായ മുഖം നല്കിയ രചനയായി ‘പെര്സെപോളിസ്’ വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു. ചിത്രങ്ങളും വാക്കുകളും ഒന്നുചേരുമ്പോള് രൂപപ്പെടുന്ന സവിശേഷമായ ഒരു ഭാഷയിലൂടെ, ഇറാനിയന് വിപ്ലവാനന്തര സമൂഹത്തിന്റെ സങ്കീര്ണ്ണതകളെയും സാര്വത്രികമായ മനുഷ്യാനുഭവങ്ങളെയും ഈ കൃതി സമന്വയിപ്പിക്കുന്നു. പാശ്ചാത്യ മാധ്യമങ്ങള് വരച്ചുകാട്ടിയ ഇറാന് എന്ന ഏക ശിലാത്മകമായ ചിത്രത്തെ ഈ കൃതി ഉടച്ചുവാര്ക്കുന്നു. ഭീകരവാദത്തിന്റെയും മതമൗലികവാദത്തിന്റെയും നാടായി മാത്രം ചിത്രീകരിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന ഒരിടത്ത്, പുരോഗമന ചിന്താഗതിക്കാരും സ്വപ്നം കാണുന്നവരും സ്നേഹിക്കുന്നവരും ചെറുത്തുനില്ക്കുന്നവരുമായ ഒരു ജനതയുണ്ടെന്ന് ‘പെര്സെപോളിസ്’ ലോകത്തോട് വിളിച്ചുപറഞ്ഞു. മര്ജാന് എന്ന കേന്ദ്ര കഥാപാത്രത്തിന്റെ കുട്ടിക്കാലം മുതല് യുവത്വം വരെയുള്ള യാത്ര, ഇറാന് എന്ന രാഷ്ട്രം അനുഭവിച്ച പരിവര്ത്തനങ്ങളുടെ നേര്സാക്ഷ്യമായി മാറുന്നു. വ്യക്തിപരമായ ഓര്മ്മകള് എങ്ങനെയാണ് ഒരു തലമുറയുടെ കൂട്ടായ അനുഭവമായി മാറുന്നതെന്നും കറുപ്പും വെളുപ്പും വരകള്ക്ക് എങ്ങനെയാണ് ഒരു സംസ്കാരത്തിന്റെ നിറങ്ങളെ മുഴുവന് ആവാഹിക്കാന് കഴിയുന്നതെന്നും ഈ കൃതി അന്വേഷിക്കുന്നുണ്ട്.
വിപ്ലവത്തിന്റെ ഭൂമിക
‘പെര്സെപോളിസി’ന്റെ ആത്മാവ് കുടികൊള്ളുന്നത് അത് വേരൂന്നിയിരിക്കുന്ന ചരിത്രത്തിലാണ്. ആ ചരിത്രത്തെ മനസ്സിലാക്കാതെ ഈ കൃതിയുടെ വായന പൂര്ണ്ണമാവുകയില്ലെന്ന് പറയാം. കൃതി ആരംഭിക്കുന്നത് മുഹമ്മദ് റെസാ ഷാ പഹ്ലവിയുടെ ഭരണത്തിന്റെ അവസാന നാളുകളിലാണ്. പാശ്ചാത്യവല്ക്കരണവും ആധുനികവല്ക്കരണവും നടപ്പിലാക്കാന് ശ്രമിച്ച ഷായുടെ ഭരണം വലിയ സാമൂഹിക അസമത്വങ്ങള്ക്ക് കാരണമായി. ഒരുവശത്ത് പാശ്ചാത്യ സംസ്കാരത്തിന്റെ സ്വാധീനത്തില് ജീവിച്ച സമ്പന്ന വിഭാഗവും മറുവശത്ത് ദാരിദ്ര്യത്തിലും പരമ്പരാഗത ജീവിതരീതികളിലും കഴിഞ്ഞിരുന്ന ഭൂരിപക്ഷവും തമ്മിലുള്ള അന്തരം വലുതായിരുന്നു. ഷായുടെ രഹസ്യപ്പോലീസ് വിഭാഗമായ ‘സവാക്’ (SAVAK-) രാഷ്ട്രീയ എതിരാളികളെ ക്രൂരമായി അടിച്ചമര്ത്തി. മര്ജാന്റെ കുടുംബം പോലെയുള്ള പുരോഗമന ചിന്താഗതിക്കാരായ മധ്യവര്ഗ്ഗ കുടുംബങ്ങള് ഈ ഭരണത്തില് അസംതൃപ്തരായിരുന്നു. സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനും ജനാധിപത്യത്തിനും വേണ്ടിയുള്ള ആഗ്രഹം ഇറാനിയന് സമൂഹത്തില് ശക്തമായിക്കൊണ്ടിരുന്ന ഈ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് ഇറാന് ഒരു വിപ്ലവത്തിലേക്ക് നീങ്ങുന്നത്. ഈ ജനകീയ പ്രക്ഷോഭം പലതരം ആശയങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നവരുടെ ഒരു കൂട്ടായ്മയായിരുന്നു. അതില് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകളും സോഷ്യലിസ്റ്റുകളും ജനാധിപത്യവാദികളും ഇസ്ലാമികവാദികളും ഉണ്ടായിരുന്നു. എന്നാല് പ്രവാസത്തിലായിരുന്ന ആയത്തൊള്ള ഖുമൈനിയുടെ തിരിച്ചുവരവോടെ വിപ്ലവത്തിന്റെ നിയന്ത്രണം പൂര്ണ്ണമായും ഇസ്ലാമിക വിഭാഗത്തിന്റെ കൈകളിലായി. തുടക്കത്തില് ഒരു വിമോചനമായി പലരും കരുതിയ വിപ്ലവം വിജയിച്ചതോടെ, പുതിയ ഭരണകൂടം അതിന്റെ യഥാര്ത്ഥ മുഖം കാണിച്ചുതുടങ്ങി. കര്ശനമായ ഇസ്ലാമിക നിയമങ്ങള് അടിച്ചേല്പ്പിക്കാന് തുടങ്ങിയ പുതിയ ഭരണകൂടം, സ്ത്രീകള്ക്ക് ഹിജാബ് നിര്ബന്ധമാക്കുകയും പാശ്ചാത്യ സ്വാധീനമുള്ള സാംസ്കാരിക രൂപങ്ങളെ നിരോധിക്കുകയും ചെയ്തു. മര്ജാന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട അമ്മാവന് അനൂഷിനെപ്പോലുള്ള പഴയ വിപ്ലവകാരികള് പുതിയ ഭരണകൂടത്തിന്റെ ശത്രുക്കളായി മുദ്രകുത്തപ്പെട്ടു. ഈ സാമൂഹിക അടിച്ചമര്ത്തലിന്റെ തീവ്രത വര്ദ്ധിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് 1980-ല് ഇറാഖ് ഇറാനെ ആക്രമിച്ചു. എട്ടു വര്ഷം നീണ്ടുനിന്ന ഈ യുദ്ധം രാജ്യത്തെ സാമ്പത്തികമായി തകര്ക്കുകയും ലക്ഷക്കണക്കിന് മനുഷ്യരുടെ ജീവനെടുക്കുകയും ചെയ്തു. ടെഹ്റാനില് ബോംബുകള് വര്ഷിക്കുമ്പോള്, സൈറണുകളുടെ ശബ്ദങ്ങള്ക്കിടയില്, റേഷന് കടകള്ക്ക് മുന്നിലെ നീണ്ട നിരകളില്, യുദ്ധം മര്ജാന്റെ കുട്ടിക്കാലത്തിന്റെ ദൈനംദിന യാഥാര്ത്ഥ്യമായി മാറി. ഈ ചരിത്രപരമായ കൊടുങ്കാറ്റുകള്ക്കിടയിലാണ്’പെര്സെപോളിസി’ലെ കഥാപാത്രങ്ങള് ജീവിക്കുകയും അതിജീവിക്കാന് ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത്.
ചരിത്രത്തെ ഒരു കുട്ടിയുടെ കണ്ണുകളിലൂടെ അവതരിപ്പിക്കുക എന്നതാണ് ‘പെര്സെപോളിസി’ന്റെ ഏറ്റവും ശക്തമായ ആഖ്യാനതന്ത്രം. ഈ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കൃതിക്ക് പല തലത്തിലുള്ള അര്ത്ഥങ്ങള് നല്കുന്നുണ്ട്. കഥയുടെ തുടക്കത്തില്, മര്ജാന് ലോകത്തെ വളരെ ലളിതമായി കാണുന്ന ഒരു കുട്ടിയാണ്. അവള്ക്ക് ദൈവവുമായി നേരിട്ട് സംസാരിക്കാന് കഴിയുമെന്ന് വിശ്വസിക്കുകയും വിപ്ലവകാരികളെ വീരനായകന്മാരായി കാണുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ നിഷ്കളങ്കമായ കാഴ്ചപ്പാടിലൂടെ, രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ സങ്കീര്ണ്ണതകളെയും ക്രൂരതകളെയും സത്രാപി ലളിതമായി എന്നാല് ആഴത്തില് അവതരിപ്പിക്കുന്നു. എന്നാല് കൃതി പുരോഗമിക്കുന്നതിനനുസരിച്ച്, അവള് സാക്ഷ്യം വഹിക്കുന്ന സംഭവങ്ങള് അവളുടെ നിഷ്കളങ്കതയെ പതുക്കെ ഇല്ലാതാക്കുന്നു. പ്രിയപ്പെട്ട അമ്മാവന് അനൂഷിന്റെ വധശിക്ഷ, കൂട്ടുകാരിയുടെ കുടുംബം ബോംബാക്രമണത്തില് കൊല്ലപ്പെടുന്നത്, തെരുവില് കാണുന്ന യുദ്ധത്തിന്റെ ഭീകരദൃശ്യങ്ങള് എന്നിവയെല്ലാം അവളെ യാഥാര്ത്ഥ്യത്തിന്റെ ക്രൂരത പഠിപ്പിക്കുന്നു. ഒരു കുട്ടിയുടെ ലോകം എങ്ങനെയാണ് ചരിത്രത്തിന്റെ ഭാരത്താല് തകര്ക്കപ്പെടുന്നതെന്നും, അതില് നിന്ന് അവള് എങ്ങനെ പുതിയൊരു വ്യക്തിത്വം രൂപപ്പെടുത്തിയെടുക്കുന്നുവെന്നും ഈ വളര്ച്ചയുടെ ഘട്ടങ്ങള് കാണിച്ചുതരുന്നു. മര്ജാന്റെ ഈ ലോകബോധത്തെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നതില് അവളുടെ കുടുംബം ഒരു സൂക്ഷ്മലോകമായി വര്ത്തിക്കുന്നു. അവളുടെ വിദ്യാസമ്പന്നരും മതേതരവാദികളുമായ മാതാപിതാക്കള് അവളെ വിമര്ശനാത്മകമായി ചിന്തിക്കാന് പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു, അതേസമയം പുതിയ ഭരണകൂടത്തിന്റെ നിയമങ്ങള് അനുസരിച്ച് ജീവിക്കാന് നിര്ബന്ധിതരാവുകയും ചെയ്യുന്നു. പാരമ്പര്യത്തിന്റെയും ഓര്മ്മയുടെയും പ്രതീകമായ മുത്തശ്ശി അവള്ക്ക് ധൈര്യം പകരുമ്പോള്, വിപ്ലവത്തിന്റെ നഷ്ടപ്പെട്ടുപോയ ആദര്ശങ്ങളെ അമ്മാവന് അനൂഷ് പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. ഈ കുടുംബത്തിനുള്ളിലെ സംഭാഷണങ്ങളിലൂടെയും സംഘര്ഷങ്ങളിലൂടെയുമാണ് ഇറാനിലെ സാമൂഹിക-രാഷ്ട്രീയ മാറ്റങ്ങള് വായനക്കാരിലേക്ക് എത്തുന്നത്. അങ്ങേയറ്റം ഗൗരവമേറിയ ഈ പശ്ചാത്തലത്തിലും, ‘പെര്സെപോളിസ്’ നര്മ്മം കൈവിടാറില്ല. ഈ നര്മ്മം കേവലം ഒരു ആശ്വാസമല്ല, മറിച്ച് ഒരു അതിജീവന തന്ത്രം കൂടിയാണ്. ഭരണകൂടത്തിന്റെ നിയമങ്ങളെ പരിഹസിക്കുന്ന സംഭാഷണങ്ങളും, നിരോധിക്കപ്പെട്ട സംഗീത കാസറ്റുകള്ക്കായി കരിഞ്ചന്തയില് പോകുന്ന രംഗങ്ങളും അടിച്ചമര്ത്തലിനെതിരായ ചെറിയ വിജയങ്ങളായി മാറുന്നു.
ADVERTISEMENT
‘പെര്സെപോളിസ്’ ഒരു ഗ്രാഫിക് നോവല് ആയതുകൊണ്ടുതന്നെ, അതിന്റെ ദൃശ്യഭാഷ വാക്കുകള് പോലെതന്നെ പ്രധാനമാണ്. സത്രാപിയുടെ വരയുടെ ശൈലിയും കറുപ്പും വെളുപ്പും നിറങ്ങളുടെ ഉപയോഗവും ബോധപൂര്വമായ ഒരു കലാപരമായ തീരുമാനമാണ്. ചിത്രങ്ങള്ക്ക് നിറങ്ങള് നല്കാതിരുന്നത് കൃതിക്ക് നിരവധി അര്ത്ഥതലങ്ങള് നല്കുന്നു. കറുപ്പും വെളുപ്പും ചിത്രങ്ങള്ക്ക് ഒരു ഡോക്യുമെന്ററിയുടെ ഗൗരവം പകരുമ്പോള് തന്നെ, കൃതിയിലെ ഓര്മ്മ, നഷ്ടം തുടങ്ങിയ പ്രമേയങ്ങളുടെ വിഷാദഭാവത്തെ അത് തീവ്രമാക്കുന്നു. ഇതിനുമപ്പുറം, ഈ നിറങ്ങളുടെ വൈരുദ്ധ്യം അടിച്ചമര്ത്തലും സ്വാതന്ത്ര്യവും, പാരമ്പര്യവും ആധുനികതയും പോലുള്ള ദ്വന്ദ്വങ്ങളെ പ്രതീകവല്ക്കരിക്കാന് സഹായിക്കുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന്, ഹിജാബ് ധരിച്ച സ്ത്രീകളുടെ കൂട്ടം കറുത്ത രൂപങ്ങളായി മാറുമ്പോള്, വ്യക്തിത്വം നഷ്ടപ്പെടുന്നതിന്റെ ശക്തമായ ഒരു ദൃശ്യമായി അത് മാറുന്നു. വര്ണ്ണങ്ങളുടെ അഭാവം വായനക്കാരന്റെ ശ്രദ്ധയെ അനാവശ്യമായി ചിതറിക്കാതെ, കഥാപാത്രങ്ങളുടെ ഭാവങ്ങളിലും കഥയുടെ കാതലായ ഒഴുക്കിലും ഉറപ്പിച്ചു നിര്ത്തുന്നു. സത്രാപിയുടെ വരകള് ലളിതമാണെന്ന് തോന്നാമെങ്കിലും അവ അതീവ ശക്തമാണ്. ജര്മ്മന് എക്സ്പ്രഷനിസത്തിന്റെ സ്വാധീനം ആ രൂപങ്ങളില് കാണാം. കഥാപാത്രങ്ങളുടെ വൈകാരികാവസ്ഥകള് മുഖത്തെ ഭാവങ്ങളിലൂടെയും ശരീരഭാഷയിലൂടെയും അതിശയോക്തി കലര്ത്തി വരച്ചിരിക്കുന്നു. ഈ ശൈലി കഥാപാത്രങ്ങളുടെ ആന്തരിക സംഘര്ഷങ്ങളെ പുറത്തുകൊണ്ടുവരാന് സഹായിക്കുന്നുണ്ട് . പലപ്പോഴും വാക്കുകളില് പറയാത്ത കാര്യങ്ങള് ചിത്രങ്ങള് പറയുന്നു. യുദ്ധത്തില് നിന്ന് രക്ഷപ്പെട്ട് വരുന്ന ഒരു സൈനികന്റെ തകര്ന്ന ശരീരവും ശൂന്യമായ നോട്ടവും വരച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു പാനല്, യുദ്ധത്തിന്റെ ഭീകരതയെക്കുറിച്ച് ഒരു ലേഖനം എഴുതുന്നതിനേക്കാള് ശക്തമായി വായനക്കാരനോട് സംവദിക്കുന്നു. ഓരോ പേജിലെയും പാനലുകളുടെ വിന്യാസം കഥയുടെ വേഗതയെയും താളത്തെയും നിയന്ത്രിക്കുന്നതിലൂടെ വായനയെ ഒരു സിനിമാറ്റിക് അനുഭവമാക്കി മാറ്റാനും എഴുത്തുകാരിക്ക് കഴിയുന്നുണ്ട്.
‘പെര്സെപോളിസി’ന്റെ കേന്ദ്രബിന്ദു സ്വാതന്ത്ര്യവും അടിച്ചമര്ത്തലും തമ്മിലുള്ള നിരന്തര സംഘര്ഷമാണ്. ഷാ ഭരണകൂടത്തിന്റെ കാലത്തെ രാഷ്ട്രീയ അടിച്ചമര്ത്തലില് നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ഇസ്ലാമിക വിപ്ലവത്തിന് ശേഷം അടിച്ചമര്ത്തല് ജനങ്ങളുടെ ദൈനംദിന ജീവിതത്തിലേക്ക് കടന്നുകയറി. എന്ത് ധരിക്കണം, എന്ത് കേള്ക്കണം, ആരോട് സംസാരിക്കണം എന്നെല്ലാം ഭരണകൂടം തീരുമാനിക്കാന് തുടങ്ങി. ഈ രാഷ്ട്രീയ അടിച്ചമര്ത്തലിന്റെ ഏറ്റവും ക്രൂരമായ മുഖം വെളിവാകുന്നത് സ്ത്രീകളുടെ ജീവിതത്തിലാണ്. നിര്ബന്ധിത ഹിജാബ് ഇതിന്റെ ഏറ്റവും ശക്തമായ പ്രതീകമായിരുന്നു. അത് കേവലം ഒരു വസ്ത്രം മാത്രമല്ല, സ്ത്രീയുടെ വ്യക്തിത്വത്തെയും ശരീരത്തെയും നിയന്ത്രിക്കാനുള്ള ഭരണകൂടത്തിന്റെ ഉപകരണമായിരുന്നു. എന്നാല് അടിച്ചമര്ത്തല് എവിടെയുണ്ടോ, അവിടെ ചെറുത്തുനില്പ്പുമുണ്ടാകും. വലിയ രാഷ്ട്രീയ പ്രക്ഷോഭങ്ങള്ക്കപ്പുറം, ദൈനംദിന ജീവിതത്തിലെ ചെറിയ പ്രവൃത്തികള് പോലും എങ്ങനെ ശക്തമായ രാഷ്ട്രീയ പ്രവര്ത്തനമായി മാറുമെന്ന് ‘പെര്സെപോളിസ്’ കാണിച്ചുതരുന്നു. പാശ്ചാത്യ സംഗീതം കേള്ക്കുക, ഡെനിം ജാക്കറ്റും നൈക്കി ഷൂസും ധരിക്കുക, വീട്ടില് രഹസ്യമായി പാര്ട്ടികള് നടത്തുക എന്നിവയെല്ലാം ഭരണകൂടത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക നിയമങ്ങളോടുള്ള മര്ജാന്റെ ചെറുത്തുനില്പ്പാണ്. ക്ലാസ് മുറിയില് ടീച്ചര് പറയുന്ന ഔദ്യോഗിക ചരിത്രത്തെ അവള് ചോദ്യം ചെയ്യുന്നത് വാക്കുകളിലൂടെയുള്ള ചെറുത്തുനില്പ്പായി മാറുന്നു. ആത്യന്തികമായി, ‘പെര്സെപോളിസ്’ എന്ന കൃതി തന്നെ ഒരു വലിയ ചെറുത്തുനില്പ്പാണ്. ഇറാനെക്കുറിച്ചുള്ള ഔദ്യോഗിക ഭാഷ്യങ്ങളെയും പാശ്ചാത്യ മുന്വിധികളെയും ഈ പുസ്തകം സ്വന്തം ഓര്മ്മകള് കൊണ്ട് ചോദ്യം ചെയ്യുന്നു.
കൃതിയുടെ രണ്ടാം ഭാഗം പ്രധാനമായും ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നത് മര്ജാന്റെ യൂറോപ്പിലെ പ്രവാസ ജീവിതത്തിലും അതിലൂടെ അവള് അനുഭവിക്കുന്ന സ്വത്വ പ്രതിസന്ധിയിലുമാണ്. പതിനാലാം വയസ്സില്, മാതാപിതാക്കള് അവളെ ഇറാനിലെ അപകടകരമായ സാഹചര്യങ്ങളില് നിന്ന് രക്ഷിക്കാന് ഓസ്ട്രിയയിലെ വിയന്നയിലേക്ക് അയക്കുന്നു. ഇറാനില്, മര്ജാന് ഒരു പാശ്ചാത്യ ജീവിതശൈലി ആഗ്രഹിച്ച വിപ്ലവകാരിയായിരുന്നു. എന്നാല് യൂറോപ്പില് എത്തിയപ്പോള്, അവള് ഒരു ‘ഇറാനി’ മാത്രമായി ചുരുക്കപ്പെട്ടു. അവളുടെ പുതിയ സുഹൃത്തുക്കള്ക്കും സഹപാഠികള്ക്കും ഇറാന് എന്നാല് യുദ്ധത്തിന്റെയും മതഭ്രാന്തിന്റെയും നാടാണ്. ഈ മുന്വിധികളെ അവള്ക്ക് നിരന്തരം നേരിടേണ്ടിവന്നു. ഒരേസമയം ഇറാനിയും പാശ്ചാത്യവുമല്ലാത്ത, രണ്ടിനും ഇടയില് പെട്ടുപോയ ഒരു അവസ്ഥയിലായി അവള്. പ്രവാസം എന്നത് ശാരീരികമായ ഒരു പറിച്ചുനടല് മാത്രമല്ല, മാനസികമായ ഒരു വേര്പെടല് കൂടിയാണ്. വിയന്നയില് മര്ജാന് കടുത്ത ഒറ്റപ്പെടല് അനുഭവിച്ചു. ഭാഷ, സംസ്കാരം, ആളുകള് എന്നിവയെല്ലാം അവള്ക്ക് അന്യമായിരുന്നു. ഈ ഒറ്റപ്പെടല് അവളെ വിഷാദത്തിലേക്കും സ്വയം നശീകരണത്തിലേക്കും നയിച്ചു. ഏതാനും വര്ഷങ്ങള്ക്ക് ശേഷം ഇറാനിലേക്ക് മടങ്ങിയെത്തിയ മര്ജാന് കണ്ടെത്തുന്നത് തനിക്ക് അവിടെയും ഒരു അന്യയെപ്പോലെ തോന്നുന്നുവെന്നാണ്. യൂറോപ്പിലെ സ്വാതന്ത്ര്യം അനുഭവിച്ച അവള്ക്ക് ഇറാനിലെ കര്ശനമായ നിയമങ്ങളുമായി വീണ്ടും പൊരുത്തപ്പെടാന് കഴിഞ്ഞില്ല. അതേസമയം, യൂറോപ്പില് അവള് അനുഭവിച്ച കഷ്ടപ്പാടുകള് മനസ്സിലാക്കാന് ഇറാനിലെ അവളുടെ സുഹൃത്തുക്കള്ക്കും കഴിഞ്ഞില്ല. ഇതോടെ, ‘വീട്’എന്ന ആശയം തന്നെ അവള്ക്ക് നഷ്ടപ്പെട്ടു. പ്രവാസം എന്നത് തിരിച്ചുപോകാന് ഒരിടമില്ലാത്ത അവസ്ഥയാണെന്ന് അവള് തിരിച്ചറിയുന്നു. ഈ തിരിച്ചറിവാണ് ‘പെര്സെപോളിസി’ലെ ഏറ്റവും വേദനാജനകമായ ഭാഗങ്ങളിലൊന്ന്.
പ്രസിദ്ധീകരിച്ചതിനുശേഷം ലോകമെമ്പാടും വലിയ സ്വാധീനം ചെലുത്താന് ‘പെര്സെപോളിസിന്’ കഴിഞ്ഞു. ആത്മകഥ, ചരിത്രം, രാഷ്ട്രീയം, സാമൂഹിക വിമര്ശനം തുടങ്ങിയ ഗൗരവമേറിയ വിഷയങ്ങള് എത്ര ശക്തമായി ഗ്രാഫിക് നോവല് എന്ന മാധ്യമത്തിലൂടെ ആവിഷ്കരിക്കാമെന്ന് ഈ കൃതി തെളിയിച്ചു. ഇത് ഈ സാഹിത്യരൂപത്തിന് വലിയ അംഗീകാരം തന്നെ നേടിക്കൊടുത്തു. സാഹിത്യരൂപം എന്ന നിലയിലുള്ള ഈ വളര്ച്ചയ്ക്കൊപ്പം തന്നെ പ്രധാനമാണ് ‘പെര്സെപോളിസ്’ മുന്നോട്ടുവെച്ച പ്രതി-ആഖ്യാനം. പശ്ചിമേഷ്യന് രാജ്യങ്ങളെക്കുറിച്ച് ഏകപക്ഷീയവും ഭീതി നിറഞ്ഞതുമായ ഒരു ചിത്രം പ്രചരിക്കുമ്പോള്, ഇറാനിലെ ജനങ്ങളെ മാനുഷികമായി അവതരിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ഈ കൃതി ഒരു സംവാദത്തിനുള്ള വാതില് തുറന്നിടുകയായിരുന്നു. ഈ പ്രതി-ആഖ്യാനത്തിന്റെ കാതല്, അതിന്റെ സ്ത്രീപക്ഷ കാഴ്ചപ്പാട് തന്നെയാണ്. പുരുഷാധിപത്യപരവും മതപരവുമായ ഒരു സമൂഹത്തില് ഒരു സ്ത്രീയുടെ കാഴ്ചപ്പാടിലൂടെ കഥ പറയുന്നു എന്നതുതന്നെ ‘പെര്സെപോളിസി’നെ ഒരു പ്രധാന ഫെമിനിസ്റ്റ് കൃതിയാക്കുന്നു. മര്ജാന്, അവളുടെ അമ്മ, മുത്തശ്ശി എന്നിവരിലൂടെ ശക്തരായ സ്ത്രീ കഥാപാത്രങ്ങളെയാണ് സത്രാപി അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. ഇത്രയധികം സ്വീകാര്യത ലഭിച്ചപ്പോഴും, കൃതിയുടെ ശക്തമായ രാഷ്ട്രീയ വിമര്ശനം പലയിടത്തും വിവാദങ്ങള്ക്ക് കാരണമായി എന്നത് അതിന്റെ സ്വാധീനശക്തിക്ക് അടിവരയിടുന്നു. ഇറാനില് അനൗദ്യോഗികമായി വിലക്കുള്ളതും അമേരിക്കയിലെ ചില സ്കൂളുകളില് നിന്ന് പിന്വലിക്കാന് ശ്രമങ്ങളുണ്ടായതും ഒരു കലാസൃഷ്ടിക്ക് എത്രത്തോളം രാഷ്ട്രീയ പ്രഹരശേഷിയുണ്ടെന്നതിന്റെ തെളിവാണ്.
മാഞ്ഞുപോകാത്ത വരകള്
മര്ജാന് സത്രാപിയുടെ ‘പെര്സെപോളിസ്’ അതിന്റെ ലാളിത്യത്തില് ശക്തവും, അതിന്റെ കറുപ്പിലും വെളുപ്പിലും വര്ണ്ണാഭവുമാണ്. ഒരു വ്യക്തിയുടെ ഓര്മ്മക്കുറിപ്പായി തുടങ്ങി, ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ ചരിത്രവും ഒരു തലമുറയുടെ അനുഭവവുമായി അത് പടര്ന്നു പന്തലിക്കുന്നു. ചരിത്രം മഹത്തായ സംഭവങ്ങളുടെ പട്ടികയല്ല, മറിച്ച് വ്യക്തിപരമായ ഓര്മ്മകളുടെയും അതിജീവനത്തിന്റെയും ഒരു കൊളാഷ് ആണെന്ന് ഈ കൃതി നമ്മെ ഓര്മ്മിപ്പിക്കുന്നു.ആഖ്യാനത്തിലെ സത്യസന്ധതയും, ദൃശ്യഭാഷയിലെ സൂക്ഷ്മതയും, പ്രമേയങ്ങളിലെ സാര്വത്രികതയുമാണ് ‘പെര്സെപോളിസി’നെ ഒരു ക്ലാസിക് രചനയാക്കി മാറ്റുന്നത്. മര്ജാന് എന്ന പെണ്കുട്ടിയുടെ യാത്രയിലൂടെ, സ്വാതന്ത്ര്യം എന്ന ആശയം എത്രമാത്രം വിലപ്പെട്ടതാണെന്നും, അത് നിലനിര്ത്താന് ഓരോ വ്യക്തിയും നടത്തുന്ന ചെറിയ പോരാട്ടങ്ങള്ക്ക് പോലും എത്രമാത്രം പ്രാധാന്യമുണ്ടെന്നും നാം തിരിച്ചറിയുന്നു. അവള് ഇറാനില് അനുഭവിച്ച അടിച്ചമര്ത്തലും യൂറോപ്പില് അനുഭവിച്ച അന്യവല്ക്കരണവും, ലോകത്തിന്റെ ഏത് കോണിലുമുള്ള ഒരു വ്യക്തിക്ക് തങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെടുത്താന് കഴിയുന്ന അനുഭവങ്ങളാണ്. ‘പെര്സെപോളിസ്’ ഓര്മ്മയുടെ രാഷ്ട്രീയത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ശക്തമായ ഒരു പ്രഖ്യാപനമാണ്. ഓര്മ്മകളെ മായ്ച്ചുകളയാനും ചരിത്രത്തെ തങ്ങള്ക്ക് അനുകൂലമായി മാറ്റിയെഴുതാനും ഭരണകൂടങ്ങള് ശ്രമിക്കുമ്പോള്, കല ഒരു പ്രതിരോധ രൂപമായി മാറുന്നു. സത്രാപി തന്റെ വരകളിലൂടെയും വാക്കുകളിലൂടെയും ഒരു കാലഘട്ടത്തെയും അതിന്റെ മനുഷ്യരെയും ചരിത്രത്തില് നിന്ന് മാഞ്ഞുപോകാതെ സംരക്ഷിച്ചുനിര്ത്തുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ, ‘പെര്സെപോളിസ്’ വായനക്കാരുടെ മനസ്സില് കോറിയിടുന്നത് മാഞ്ഞുപോകാത്ത ചില ചിത്രങ്ങളാണ്; പ്രത്യാശയുടെയും ചെറുത്തുനില്പ്പിന്റെയും മനുഷ്യന്റെ അടങ്ങാത്ത അതിജീവനവാഞ്ഛയുടെയും ചിത്രങ്ങള്. അത് കേവലം ഒരു പുസ്തകമായി അവസാനിക്കുന്നില്ല, മറിച്ച് ലോകത്തെയും നമ്മെത്തന്നെയും മനസ്സിലാക്കാനുള്ള ഒരു കണ്ണാടിയായി മാറുന്നു.
Latest
